“Bergen aan Zee”, De Telegraaf, May 1906

A few months before the first stone of Prins Maurits, journalist Jan Bleijs introduces the new resort to readers across the country. He calls Bergen aan Zee “one of the loveliest spots in our land” and describes the newly finished Zeeweg: three kilometres long, ten metres wide, with 16,000 cubic metres of sand moved to cut through the last dune alone. On the beach there is “only beer, milk, lemonade”, and the tram does not yet run to the sea. He praises the dune woods you can smell “within a few minutes, coming from the sea” and recommends a day trip from Amsterdam on the 8.48 train.
Original text (Dutch, period spelling)
Het dorp Bergen-aan-Zee, ten noorden van Alkmaar, is een der lieflijkste plekjes in ons land. Welicht is 't aan velen nog onbekend, en daarom wil ik hier even het een en ander mededeelen aangaande dit sympathieke dorpje aan den voet der duinen, dat zoowel voor de bewoners als voor de bezoekers een klein paradijs is en een schoone toekomst tegemoet gaat.
Het is er echt mooi. Veel menschen zelfs heb ik gesproken, die veel gereisd en veel gezien hadden, die Frankrijk en Italië hadden bezocht, en mij verzekerden, dat zij die intense pracht, die fijnheid van tinten, die natuur hier bezit, nergens anders hebben aangetroffen.
Nu is hier het laatste jaar een groot werk totstand gekomen. Tot vóór korten tijd konden de bezoekers van Bergen slechts genieten van de wandeling in de heerlijke bosschen. Wilden ze naar zee gaan, dan kon dit niet anders geschieden dan te voet door het mulle duinzand. Aan dergelijke wandelingen kon niet iedereen meedoen, niet alleen met het oog op de vermoeienissen, die daarmede gepaard gingen, maar ook door het gevaar om te verdwalen in de uitgestrekte duinen en duinbosschen.
Nu echter heeft de eigenaar der duinen, de heer J. van Reenen, burgemeester van Bergen, op eigen kosten, over den kortsten afstand, die toch nog 3 K.M. bedraagt, een straatweg aangelegd, die langs de mooiste punten gaat en op het strand eindigt.
Deze weg is 10 meter breed, waarvan 4.25 M. bestraat is. Naast het gedeelte, dat bestraat is, ligt nog het hulpspoor, dat dienst deed bij dit grootsche werk en dat nog gebruikt wordt voor het vervoer van bouwmateriaal.
Om een denkbeeld te geven van den grooten omvang van deze onderneming, waarbij duinen doorgegraven en valleien gevuld moesten worden en die van Juli 1905 tot op heden aan tal van menschen werk verschaften, — dient, dat voor de doorgraving van het laatste duin, over een lengte van 60 meter, 16.000 kub. meter zand verplaatst moest worden.
Daardoor verkreeg men den toegang tot het mooie, breede Berger zeestrand.
Volgens onderzoek van deskundigen is het zoutgehalte van het zeewater hier grooter dan meer zuidelijk, terwijl het niet verontreinigd wordt door de nabijheid of door de uitmonding van eene rivier.
Rechts en links van den straatweg heeft men op de laatste duinrij twee plateau's in gereedheid gebracht, vanwaar men een prachtig gezicht heeft en ook een groot gedeelte van den straatweg kan overzien. Het kleinste plateau biedt een uitmuntende gelegenheid voor het plaatsen van een restaurant, terwijl het andere zich voor een groote onderneming eigent.
Een beschutte duinvallei aan den voet van het groote plateau is aangewezen voor den aanleg van een villa-park met plantsoen en waterpartij, waarvan reeds plannen zijn opgemaakt door den bekenden tuin-architect Leonard Springer, te Haarlem.
In weinige minuten kan men, van zee komende, de heerlijke duinbosschen beruiken, die deze nieuwe badplaats een aantrekkelijkheid geven, die geen andere in ons land in die mate bezit.
Nieuwe wegen zijn aangelegd, die door deze bosschen leiden. De een voert ons door de zoogenaamde Verbrande Pan, een zeer schilderachtig bosch, en eindigt bij het villa-park.
De andere leidt van het begin van den straatweg door een lommerrijk bosch, de z.g. Uilenvanger, naar de waterleiding, en sluit zich aan bij de wegen, die de rijksduinen te Schoorl doorkruisen.
Wandelaars en fietsers zullen niet verzuimen het pad op te gaan, dat halverwege den straatweg naar den top van Vlagduin voert, om daar te genieten van het heerlijk vergezicht over zee, duin en polder.
De nieuwe zeeweg begint bij de boerderij „de Franschman” aan het einde der „Eeuwige Laan”, op een klein half uur gaans van het tramstation.
Van den Franschman naar zee is het eveneens een half uur gaans. Voor hen, die de wandeling te ver vinden, bestaat in het dorp ruimschoots gelegenheid een rijtuig te huren.
Een groot gemak zal het voor het publiek zijn, wanneer eenmaal de tramlijn zal zijn doorgetrokken tot aan zee.
De plannen daarvoor zijn reeds gemaakt, en, wanneer het badhotel aan zee zal zijn verrezen, zullen zij zeker ten uitvoer gebracht worden.
Vanuit de hoofdstad kan men gemakkelijk in één dag te Bergen doorbrengen. Wanneer men 8.48 spoortijd uit Amsterdam gaat, is men 10.12 te Bergen en kan men van bosch, zee en duin genieten tot 4.32 spoortijd, om 5.53 te Amsterdam terug te zijn.
Aan het strand-zelf is op het oogenblik slechts bier, melk, limonade enz. te verkrijgen, doch in het dorp is er gelegenheid zich meer grondig te versterken, in de onmiddellijke nabijheid van het station.
Het dorp, dat reeds in 800 bekend was, telt hoogst interessante bijzonderheden. Het middenpunt is wel de oude ruïne der kerk, die omstreeks 1400 gebouwd en in 1574 vernield werd.
In den grafkelder der heeren Van Bergen, onder de Noorderzijkapel, bevinden zich nog de overblijfselen der graven van Nassau-Bergen, nakomelingen van prins Maurits. Verder is er het Hof, de oude woonplaats der Heeren van Bergen, omgeven door mooie vijvers, waarin groote goudwenden zwemmen.
Bezienswaardig is ook het raadhuis, tegenover de ruïne der kerk, met het museum, waarvan het eene gedeelte een beeld geeft van het leven, de zeden en gewoonten der bewoners van deze streek in vroegere eeuwen, en eenige zeldzame stukken bevattende, terwijl het andere gedeelte aan den Spaanschen tijd en aan den slag bij Bergen in 1799 herinnert.
Het museum is te bezichtigen tegen 10 cts. de persoon. Deelnemers aan schoolfeesten en grootere gezelschappen genieten vermindering.
Ook het Russisch monument, opgericht ter gedachtenis aan de ruim 3000 Russen, die te Bergen begraven zijn, is een bezoek waard.
Niet alleen door zijn natuurschoon, maar ook uit een historisch oogpunt is Bergen aantrekkelijk.
Veel is er hier bewaard gebleven, dat elders is verloren gegaan. Gebouwen en lanen spreken van oude tijden. Wie meer daarvan wil weten, raadplege het boekje, „De heerlijkheid Bergen in Woord en Beeld”, door M. van Reenen-Völter, uitgever Herm. Coster & Zoon, Alkmaar.
JAN BLEIJS.
P.S. Om de bosschen en aanplantingen te beschermen tegen moedwillige vernieling, zijn verscheidene wegen afgesloten, hetgeen duidelijk zichtbaar is door bordjes met „Verboden toegang”.
Liefhebbers van wandelen, kunnen echter op „Huize Kraneburgh” wandelkaarten krijgen voor de afgesloten wegen.
Tevens wijs ik op het groote gevaar van bosch- of heidebrand, die zoo vaak, door het wegwerpen van een brandende lucifer of sigaar, veroorzaakt wordt.





