Archief

Uit de krant

Wat kranten en briefschrijvers tussen 1906 en 1940 over Bergen aan Zee en Prins Maurits schreven. Volledig overgeschreven, in de spelling van toen.

„Bergen aan Zee”, De Telegraaf, mei 1906

Scan: „Bergen aan Zee”, De Telegraaf, mei 1906

Een paar maanden voor de eerste steen van Prins Maurits stelt journalist Jan Bleijs de nieuwe badplaats voor aan lezers in het hele land. De Zeeweg is net klaar, het strand heeft nog geen café, en de tram rijdt nog niet tot aan zee.

Overschrijving

Het dorp Bergen-aan-Zee, ten noorden van Alkmaar, is een der lieflijkste plekjes in ons land. Welicht is 't aan velen nog onbekend, en daarom wil ik hier even het een en ander mededeelen aangaande dit sympathieke dorpje aan den voet der duinen, dat zoowel voor de bewoners als voor de bezoekers een klein paradijs is en een schoone toekomst tegemoet gaat.

Het is er echt mooi. Veel menschen zelfs heb ik gesproken, die veel gereisd en veel gezien hadden, die Frankrijk en Italië hadden bezocht, en mij verzekerden, dat zij die intense pracht, die fijnheid van tinten, die natuur hier bezit, nergens anders hebben aangetroffen.

Nu is hier het laatste jaar een groot werk totstand gekomen. Tot vóór korten tijd konden de bezoekers van Bergen slechts genieten van de wandeling in de heerlijke bosschen. Wilden ze naar zee gaan, dan kon dit niet anders geschieden dan te voet door het mulle duinzand. Aan dergelijke wandelingen kon niet iedereen meedoen, niet alleen met het oog op de vermoeienissen, die daarmede gepaard gingen, maar ook door het gevaar om te verdwalen in de uitgestrekte duinen en duinbosschen.

Nu echter heeft de eigenaar der duinen, de heer J. van Reenen, burgemeester van Bergen, op eigen kosten, over den kortsten afstand, die toch nog 3 K.M. bedraagt, een straatweg aangelegd, die langs de mooiste punten gaat en op het strand eindigt.

Deze weg is 10 meter breed, waarvan 4.25 M. bestraat is. Naast het gedeelte, dat bestraat is, ligt nog het hulpspoor, dat dienst deed bij dit grootsche werk en dat nog gebruikt wordt voor het vervoer van bouwmateriaal.

Om een denkbeeld te geven van den grooten omvang van deze onderneming, waarbij duinen doorgegraven en valleien gevuld moesten worden en die van Juli 1905 tot op heden aan tal van menschen werk verschaften, — dient, dat voor de doorgraving van het laatste duin, over een lengte van 60 meter, 16.000 kub. meter zand verplaatst moest worden.

Daardoor verkreeg men den toegang tot het mooie, breede Berger zeestrand.

Volgens onderzoek van deskundigen is het zoutgehalte van het zeewater hier grooter dan meer zuidelijk, terwijl het niet verontreinigd wordt door de nabijheid of door de uitmonding van eene rivier.

Rechts en links van den straatweg heeft men op de laatste duinrij twee plateau's in gereedheid gebracht, vanwaar men een prachtig gezicht heeft en ook een groot gedeelte van den straatweg kan overzien. Het kleinste plateau biedt een uitmuntende gelegenheid voor het plaatsen van een restaurant, terwijl het andere zich voor een groote onderneming eigent.

Een beschutte duinvallei aan den voet van het groote plateau is aangewezen voor den aanleg van een villa-park met plantsoen en waterpartij, waarvan reeds plannen zijn opgemaakt door den bekenden tuin-architect Leonard Springer, te Haarlem.

In weinige minuten kan men, van zee komende, de heerlijke duinbosschen beruiken, die deze nieuwe badplaats een aantrekkelijkheid geven, die geen andere in ons land in die mate bezit.

Nieuwe wegen zijn aangelegd, die door deze bosschen leiden. De een voert ons door de zoogenaamde Verbrande Pan, een zeer schilderachtig bosch, en eindigt bij het villa-park.

De andere leidt van het begin van den straatweg door een lommerrijk bosch, de z.g. Uilenvanger, naar de waterleiding, en sluit zich aan bij de wegen, die de rijksduinen te Schoorl doorkruisen.

Wandelaars en fietsers zullen niet verzuimen het pad op te gaan, dat halverwege den straatweg naar den top van Vlagduin voert, om daar te genieten van het heerlijk vergezicht over zee, duin en polder.

De nieuwe zeeweg begint bij de boerderij „de Franschman” aan het einde der „Eeuwige Laan”, op een klein half uur gaans van het tramstation.

Van den Franschman naar zee is het eveneens een half uur gaans. Voor hen, die de wandeling te ver vinden, bestaat in het dorp ruimschoots gelegenheid een rijtuig te huren.

Een groot gemak zal het voor het publiek zijn, wanneer eenmaal de tramlijn zal zijn doorgetrokken tot aan zee.

De plannen daarvoor zijn reeds gemaakt, en, wanneer het badhotel aan zee zal zijn verrezen, zullen zij zeker ten uitvoer gebracht worden.

Vanuit de hoofdstad kan men gemakkelijk in één dag te Bergen doorbrengen. Wanneer men 8.48 spoortijd uit Amsterdam gaat, is men 10.12 te Bergen en kan men van bosch, zee en duin genieten tot 4.32 spoortijd, om 5.53 te Amsterdam terug te zijn.

Aan het strand-zelf is op het oogenblik slechts bier, melk, limonade enz. te verkrijgen, doch in het dorp is er gelegenheid zich meer grondig te versterken, in de onmiddellijke nabijheid van het station.

Het dorp, dat reeds in 800 bekend was, telt hoogst interessante bijzonderheden. Het middenpunt is wel de oude ruïne der kerk, die omstreeks 1400 gebouwd en in 1574 vernield werd.

In den grafkelder der heeren Van Bergen, onder de Noorderzijkapel, bevinden zich nog de overblijfselen der graven van Nassau-Bergen, nakomelingen van prins Maurits. Verder is er het Hof, de oude woonplaats der Heeren van Bergen, omgeven door mooie vijvers, waarin groote goudwenden zwemmen.

Bezienswaardig is ook het raadhuis, tegenover de ruïne der kerk, met het museum, waarvan het eene gedeelte een beeld geeft van het leven, de zeden en gewoonten der bewoners van deze streek in vroegere eeuwen, en eenige zeldzame stukken bevattende, terwijl het andere gedeelte aan den Spaanschen tijd en aan den slag bij Bergen in 1799 herinnert.

Het museum is te bezichtigen tegen 10 cts. de persoon. Deelnemers aan schoolfeesten en grootere gezelschappen genieten vermindering.

Ook het Russisch monument, opgericht ter gedachtenis aan de ruim 3000 Russen, die te Bergen begraven zijn, is een bezoek waard.

Niet alleen door zijn natuurschoon, maar ook uit een historisch oogpunt is Bergen aantrekkelijk.

Veel is er hier bewaard gebleven, dat elders is verloren gegaan. Gebouwen en lanen spreken van oude tijden. Wie meer daarvan wil weten, raadplege het boekje, „De heerlijkheid Bergen in Woord en Beeld”, door M. van Reenen-Völter, uitgever Herm. Coster & Zoon, Alkmaar.

JAN BLEIJS.

P.S. Om de bosschen en aanplantingen te beschermen tegen moedwillige vernieling, zijn verscheidene wegen afgesloten, hetgeen duidelijk zichtbaar is door bordjes met „Verboden toegang”.

Liefhebbers van wandelen, kunnen echter op „Huize Kraneburgh” wandelkaarten krijgen voor de afgesloten wegen.

Tevens wijs ik op het groote gevaar van bosch- of heidebrand, die zoo vaak, door het wegwerpen van een brandende lucifer of sigaar, veroorzaakt wordt.

„Bergen aan Zee (N.-H.)”, Algemeen Handelsblad, 22 september 1906

Scan: „Bergen aan Zee (N.-H.)”, Algemeen Handelsblad, 22 september 1906

Twee maanden na de eerste steen meldt het Algemeen Handelsblad dat de eerste twee gebouwen van Bergen aan Zee onder dak zijn: een villa op een duintop en een uitspanning in hoefijzervorm, 250 meter van het strand. Dat is Prins Maurits.

Overschrijving

Men schrijft ons uit Bergen:

In September verleden jaar werd de eerste spade in den grond gezet voor het doorgraven van den weg van hier naar het strand. In Mei was hij klaar. Het is een mooie, schilderachtige weg, 3000 M. lang en 10 M. breed, waarvan 4.25 M. bestraat zijn. In zachte golvingen slingert hij zich eerst tusschen groene bosschen, daarna door woeste duinen en eindigt op het strand.

Nu zijn ook de twee eerste gebouwen te Bergen aan Zee onder dak gekomen: eene villa boven op een duintop en een „uitspanning” in hoefijzervorm, bestaande uit stal, garage, koffiehuis met woning en eenige logeerkamers op een beschut plekje 250 M. van het strand.

Zoo is de grond gelegd van het nieuwe dorp, van de badplaats, die alles zal vereenigen wat de rust en ontspanning behoevende mensch noodig heeft: een mooi breed strand, een krachtigen golfslag, zeewater dat niet verontreinigd wordt door uitloozingen, breede duinen met bosschen doortrokken, daartusschen groene duinvalleien vol geurige bloemen en op den achtergrond het lieflijke dorp Bergen, verscholen tusschen het hooge hout, met zijne breede lanen, zijne vijvers, zijne schaduwrijke boschpaden.

Daar alles in één hand is: bosch en duin kon iets goeds tot stand komen. Het plan bestaat dan ook, vooral met het oog op de vele aanvragen om grond, eene prijsvraag uit te schrijven voor den aanleg der nieuwe plaats, die wel uit twee gedeelten zal moeten bestaan: aan de eene zijde van den weg het meer aristocratische villapark, dat geheel afgesloten ligt met het Kurhaus; aan de andere zijde het eigenlijke dorp met uitspanning en restaurant, met een feestterrein, met kleine zomervilla's, pensions, winkels en woningen voor hen, die de duinen willen ontginnen en met het oog op wie de weg oorspronkelijk aangelegd werd.

Rekening zal worden moeten gehouden met den aanleg van eene waterleiding, een lichtinstallatie, met eene goede rioleering waarbij de afvalstoffen gebruikt kunnen worden voor het vruchtbaar maken der duinpannen.

Ofschoon er nog niets klaar was, werd dezen zomer Bergen-aan-Zee toch druk bezocht; zeebaden werden genomen en kinderen speelden aan het strand. Het was een goed begin voor de nieuwe plaats, die spoedig tot ontwikkeling zal komen, vooral wanneer de tramlijn zal zijn doorgetrokken van het station Bergen naar Bergen-aan-Zee, waarvoor de plannen reeds klaar zijn en de gronden ter beschikking staan.

Brief van een Alkmaarse financier aan burgemeester Van Reenen, 26 januari 1906

Van Reenen vroeg een bevriende financier uit Alkmaar om zijn plannen voor „Bergen-Badplaats” door te rekenen. Hij wilde 50 hectare duingrond langs de nieuwe weg verkopen voor ƒ 210.000. Het antwoord was vernietigend. Hieronder de belangrijkste passages.

Overschrijving

De plannen Bergen-Badplaats, die gij eergisteren in mijne handen hebt gesteld, heb ik uit een financieel oogpunt bekeken en nagegaan. Tot mijn spijt moet ik U mededeelen, dat het resultaat, waartoe ik gekomen ben, zeer ongunstig is. Gij wilt een lange uiterst smalle strook afstaan met allerlei overwegen en beperkende bepalingen. Ik acht dien grond in de verste verte den gevraagden prijs niet waard en kan niet inzien, dat er eenige financieele combinatie kan gemaakt of gevonden worden, die lust heeft in eene op deze wijze opgezette zaak.

[…]

En die grond ligt als een lange lintworm van 3 K.M. achter elkaar, nog wel belast met jachtrecht, overwegen enz.

[…]

Bij dit alles is nog in het oog te houden, dat voor het maken van een badplaats onontbeerlijk is het maken van een tramweg, en dat men er op moet rekenen, dat men zelf dien tram zal moeten bouwen, wil men het welslagen zijner plannen niet afhankelijk maken van een andere Maatschappij waarover men niets te zeggen heeft.

[…]

De fout ligt m.i. hierin, dat de kosten van de gemaakte en der te maken werken in geene verhouding staan tot de waarde van den grond dien gij beschikbaar wilt stellen.

[…]

Ik zie geen licht in de zaak, gelijk die door U is opgezet en wil die daarom niet in handen nemen.

[…]

Over details spreek ik nu maar niet. Over een spoorweg kan natuurlijk geen jachtrecht worden gegeven. Maar dat is alles van zeer ondergeschikt belang. Met de regeling van kleine bijzonderheden maakt men geen badplaats.

Brief van A. Passer, huurder van Café-Pension Prins Maurits, 15 december 1910

Scan: Brief van A. Passer, huurder van Café-Pension Prins Maurits, 15 december 1910

Op briefpapier van Pension „Prins Maurits” vraagt huurder A. Passer burgemeester Van Reenen om een gesprek over de huur. Het jaar erna komt de familie Stroomer in Prins Maurits.

Overschrijving

Den WelEd. Achtb. Heer van Reenen.

De ondergeteekende A. Passer, huurder van 't Café-Pension „Prins-Maurits”, verzoekt U Edl. beleefd om een onderhoud, tijd en plaats door U Edl. te bepalen.

De reden van bovenstaand verzoek, betreft de huursom; in 't kort wil ik u Edl. een klein overzicht geven van de zaak.

De ontvangsten zijn, van 't Café en Pension te zamen geweest ongeveer ƒ 3000,- rekenende dat ik de helft verdien, zou mijn inkomen zijn ƒ 1500,- of over 't jaar verdeeld ƒ 30,- per week, daarvan moet betaald worden: Personeel; bestaande uit 2 meiden – stalknecht – Zondags 1 stalknecht en kelner extra. Brandstoffen – belastingen en extra uitgaven voor de zaak.

Zoo er nu ƒ 20,- huur afgaat, moet ik elke week geld er bij leggen.

Daar ik in Augustus, meer dan voldoende pensiongasten heb gehad; de zomer zeer mooi is geweest; niet een regenachtige Zondag in 't seizoen heb gehad, wanneer er bezoek is geweest te Bergen a/z, ik naar mijn inzien, daarvan ruim mijn deel heb gehad; gasten en café bezoekers tevreden zijn geweest; geloof ik: dat 't niet voldoende verdienen oorzaak vind, in de plaatselijke gesteldheid.

Een en ander heb ik u Edl. door deze medegedeeld, als inleiding voor 't geen ik u. edl. wensch te vragen.

Met de meeste Hoogachting uw d.w.d.n.

A. Passer.

„J. van Reenen”, Bergensche Badbode, juni 1920

De zomerkrant van Bergen feliciteert Jacob van Reenen met 35 jaar burgemeesterschap en zet op een rij wat er onder zijn bestuur tot stand kwam. Losse nummers waren in Bergen aan Zee te koop bij D. Haasbroek.

Overschrijving

Het zal a.s. Dinsdag 35 Jaren geleden zijn dat de heer JACOB VAN REENEN tot Burgemeester dezer gemeente werd benoemd […] de stichting van de badplaats Bergen aan Zee — een éénig feit in de historie der badplaatsen langs onze Noordzeekust, omdat het geheel uit niets werd opgebouwd — waarbij hij op zoo energieke en intelligente wijze gesteund werd door zijne hoogbegaafde echtgenoote, Mevrouw M. VAN REENEN—Völter, was een dáád van groote beteekenis en verstrekkende gevolgen […]

Burgemeester van Reenen werd op 8 April 1859 op het Hof te Bergen geboren, doorliep de H.B.S. te Alkmaar en studeerde later in Duitschland voor Ingenieur. Door familie-omstandigheden in verband met de ziekte van zijn Vader moest hij deze studie opgeven om zich aan zijne familie en Bergen te wijden.

Nadat hij in het huwelijk was getreden met Marie Völter, werd hij tot secretaris benoemd en op 15 Juni 1885 tot Burgemeester der gemeente Bergen; in 1903 werd hij eigenaar der Heerlijkheid met de bosschen en duinen.

[…]

In 1905 legde de heer v. Reenen uit eigen middelen den straatweg aan van Bergen naar Bergen aan Zee. In 1906 bouwde hij 't eerste huis aan zee, Prins Maurits. In 1908—1909 werd de tramweg aangelegd tusschen Bergen en Bergen aan Zee, die door den heer v. Reenen gegarandeerd werd. In 1908—1909 werd het hotel „Nassau-Bergen” gebouwd. In 1909 legde de heer van Reenen uit eigen middelen de waterleiding van Bergen a. Zee aan. […] In 1910 bouwde hij uit eigen middelen het postkantoor te Bergen aan Zee en legde daar straatwegen aan. […] In 1918 werd het kerkje te Bergen aan Zee gebouwd!

Alkmaarsche Courant, 24 juni 1922

Scan: Alkmaarsche Courant, 24 juni 1922

Verslag van de jaarvergadering van de Nederlandsche Vereeniging voor Vreemdelingenverkeer in Bergen. Tijdens de bijeenkomst werd teruggeblikt op het ontstaan van Bergen aan Zee. Dit is het deel over de eerste jaren.

Overschrijving

In 1906 verscheen er in de Alkmaarsche Courant een artikel getiteld „zand is goud”.

De heer en mevrouw van Reenen lazen dit, de weg was gemaakt en zij veroverden zich persoonlijk de vaardigheid om van portland en zand steenen te vervaardigen en leerden het hun arbeiders. Zoo verkregen zij de eerste steenen en van deze steenen werd te Bergen aan Zee een gebouwtje gesticht voor de eene helft café, voor de andere helft boerderij, thans het café „Prins Maurits”.

Toen het gebouwtje gereed was werd langs eigen lorrierails een paardentramdienst ingesteld. Nu kunnen wij Bergen aan Zee per localspoor bereiken, maar in de eerste jaren moest dit met een omnibusdienst geschieden.

In 1907 werd het restaurant voor het hôtel Nassau Bergen aanbesteed. Het thans zoo groote hôtel bevatte toen één kamer en de meerdere gasten werden naar „Prins Maurits” verwezen. De badplaats werd geopend met 7 badkoetsjes en 16 strandstoelen. Het 1ste bad werd 4 Augustus 1907 genomen door den broeder van onzen secretaris Jhr. Quarles van Ufford.

Rondschrijven van de VVV Bergen, 5 juni 1940

Scan: Rondschrijven van de VVV Bergen, 5 juni 1940

Drie weken na de capitulatie probeert de VVV de zomer te redden. Het bestuur, met C.F. Zeiler van Nassau-Bergen als voorzitter, spreekt de geruchten over een kapotgeschoten Bergen tegen en roept gasten op hun boeking niet te annuleren.

Overschrijving

L.S.

Nu wij van verschillende zijden vernamen dat allerlei wilde geruchten loopen omtrent Bergen en Bergen aan Zee, meenen wij goed te doen een ieder er op te wijzen, dat deze geruchten iederen grond van waarheid missen.

Bergen of Bergen aan Zee „zijn niet plat geschoten”; integendeel, er is in deze gemeente niets beschadigd, geen huis, geen boom zelfs; het is hier mooier dan ooit en zeer rustig.

Natuurlijk ligt in Bergen, zooals overal elders, een kleine Duitsche militaire bezetting; deze gedraagt zich uiterst correct en noch inwoners, noch zomergasten ondervinden hiervan den allerminsten overlast.

De wegen, wandel- en fietspaden, de bosschen, de duinen — zij zijn allen vrij, zooals wij dat steeds gewend waren. Ook het strand is vrij en het badbedrijf kan gewoon voortgang vinden.

De Hotels, de Pensions, de gemeubileerde huizen — zij staan gereed de zomergasten te ontvangen.

Juist nu, na de schokkende gebeurtenissen van den laatsten tijd, zal menigeen naar rust en mooie natuur verlangen. Welnu, deze vindt gij hier te Bergen. Zee, bosch en duin, zij wachten U.

Gij kunt hier volop wandelen, fietsen, paardrijden, tennissen, baden — alsof er niets gebeurd ware.

Laat U niet door onbeheerschte angst of ongerustheid berooven van Uw vacantie, welke gij meer noodig hebt dan ooit. Doet gewoon, helpt het normale leven in stand houden, dan helpt gij ook tevens U zelf en het geheele land.

Annuleert Uw bestellingen niet, als gij een huis gehuurd hebt, kamers besproken hebt in Hotel of Pension. Wat zoudt gij zeggen indien gij gaarne zoudt willen komen en de verhuurder zijnerzijds de overeenkomst met U niet gestand zou willen doen?

Zoo ooit, dan geldt hier: helpt elkander, zoo helpt gij U zelve.

De prijzen zijn over het algemeen aan de omstandigheden aangepast.

Zomergasten, wij wachten U in grooten getale!

Het Bestuur der V.V.V.: C.F. Zeiler, Voorzitter · D.A. Klomp, Vice-Voorzitter · Mr. F. Zeiler, Secretaris · H.L. Baron Taets van Amerongen, 2e Secretaris · J.C. Leijen, Penningmeester · J.E. Miltenburg, Commissaris · J. Roggeveen, Commissaris.

Getuigschrift van Hotel Nassau-Bergen, 28 augustus 1939

Scan: Getuigschrift van Hotel Nassau-Bergen, 28 augustus 1939

Een paar dagen voor de algemene mobilisatie wordt Hotel Nassau-Bergen gevorderd door het leger. Directeur C.F. Zeiler schrijft een getuigschrift voor zijn kelner, die er al dertien seizoenen werkte.

Overschrijving

Hotel-Restaurant-Café „Nassau-Bergen” te Bergen aan Zee. N° 13227, Serie E.

Houder dezes W.Ph. Maters, geboren te Amsterdam den 7 November 1898, is in bovengenoemd bedrijf werkzaam geweest van 17 Mei 1939 tot 25 Aug. 1939 als Café-Restaurant-kellner.

Evenals de 12 vorige seizoens, was ik ook dit jaar in alle opzichten ten zeerste over hem tevreden, beveel hem gaarne aan. Hij vertrekt plotseling omdat het Hotel in beslag genomen werd door de Militaire autoriteiten (Voor-Mobilisatie).

28 Augustus 1939 — N.V. „Nassau-Bergen”, C.F. Zeiler

„Te Bergen”, Alkmaarsche Courant, 2 september 1906

Gedicht Te Bergen uit de Alkmaarsche Courant, 1906

Een dichter met de initialen C.W.B. droeg een gedicht op aan het „reuzenwerk” in de duinen. De laatste strofe voorspelde precies wat er zou komen.

Reeds rijst een villa aan het strand,
Straks komt een badhôtel tot stand,
Wordt een Nieuw-Bergen aan de zee geboren.

Het verhaal gaat verder

Logeren bij de familie Stroomer kan nog steeds. Aan het Van der Wijckplein staat Wilhelmina: in 1949 geopend als pension-hotel, in de jaren van de wederopbouw. In dat gebouw verhuren we nu zes vakantieappartementen in Bergen aan Zee, een paar minuten van het strand. En op de plek van Prins Maurits zelf staat nu Strand Residence Bergen aan Zee, gebouwd door de vierde generatie.