1827–2022

Bergen aan Zee in jaartallen

Van de eerste strandingen tot de sluiting van Prins Maurits: de geschiedenis van het dorp, jaar voor jaar.

1827
Het militaire transportschip Wassenaar loopt vast voor de kust.
1859
Op 8 april wordt Jacob van Reenen geboren op Het Hof in Bergen.
1877
De Ulysses, met een lading sinaasappels, strandt.
1885
Op 15 juni wordt Jacob van Reenen burgemeester van Bergen. Begin van de bebossing van 200 hectare Berger duinen. De duinwaterwinning start.
1889–1892
Ten noorden van de latere badplaats komt een schietbaan, met smalspoor en bunker.
1894
De Duitse bark Caroline strandt voor de kust.
1895
De Deense schoener Dagmar strandt net ten zuiden van de latere badplaats.
1901
Van Reenen schenkt de Russische regering een terrein voor het Russisch monument.
1903
Jacob van Reenen verwerft de Ambachtsheerlijkheid Bergen.
1905
Op 20 juli rijdt de eerste stoomtram van Alkmaar naar Bergen, met erebogen, een openluchtbal en vuurwerk.
1905–1906
Aanleg van de Zeeweg naar ontwerp van L.A. Springer. Over het werkspoor ernaast rijdt een paardenlorrie.
1906
Villa Ulysses van de familie Van Reenen verrijst aan de Zeeweg. Hotel-pension Prins Maurits wordt gesticht aan de Van Hasseltweg. De eerste badkoets rijdt de zee in.
1907
Op 19 mei, eerste Pinksterdag, gaat Prins Maurits open. Op 18 juli volgt café-restaurant Nassau. De VVV wordt opgericht. Café-Restaurant Nassau opent met één kamer. Marie van Reenen-Völter laat Springer een dorpsplan tekenen, dat niet wordt uitgevoerd.
1908
Oprichting van bouwmaatschappij BEM. Berlage en Springer maken een ontwerp, Jac.P. Thijsse adviseert over de beplanting. Het Zeehuis wordt gebouwd, een vakantiehuis voor weeskinderen. In de zomer reizen 14.400 mensen met de lorrie naar de jonge badplaats.
1908–1909
Pension Wilhelmina opent aan de Zeeweg, gerund door de familie Spruit-Passer.
1909
Van Reenen legt uit eigen middelen de waterleiding van Bergen aan Zee aan. Pension-lunchroom Juliana opent aan de Zeeweg, later Hotel Stroomer. De Julianalaan wordt aangelegd, de koepel van Sterken gebouwd en de eerste tennisbanen aangelegd. De tram uit Alkmaar rijdt door tot aan zee.
1910
Hotel Frisia opent aan de Zeeweg. Er worden verschillende villa's gebouwd.
1911
Herstellingsoord Voor Jong Nederland en Villa Acma worden gebouwd, Villa Ulysses wordt vergroot. Het Parnassiapark wordt aangelegd.
1912
Het Duitse kindertehuis, de Ferienkolonie, wordt gebouwd aan de Verspyckweg. Op 15 juni opent het post- en telegraafkantoor aan de Van Hasseltweg, gebouwd door Willem Stroomer. Dichter Herman Gorter post er de eerste brief.
1913
Bergen aan Zee krijgt zijn eerste vaste bewoners. Hotel Nassau krijgt een grote nieuwe vleugel en elektrisch licht; de rest van het dorp volgt in 1914. Het hele Russenduin wordt beplant met dennen.
1914
Op 4 juli opent het Duinmuseum in het Parnassiapark, gebouwd door Willem Stroomer.
1914–1918
De Eerste Wereldoorlog is een terugslag voor de badplaats, maar direct daarna stijgt het aantal bezoekers snel en ontstaat het dagtoerisme.
1915
Een gestrande walvis leidt tot een geïmproviseerde traankokerij.
1917
Op 16 juli worden zeven Duitse vrachtschepen voor de kust door zo'n twintig Engelse torpedoboten beschoten. De Lavina en de Renate Leonhardt stranden; de Renate verliest drie bemanningsleden. Aan de voet van het Russenduin komt een zeemanskerkhofje.
1918
Eerste steen en opening van het Vredeskerkje. Villa Russenduin wordt gebouwd voor August Janssen.
1919
Sigarenwinkel Mosk opent in Villa Duinzicht. Kuitwaard begint een stalhouderij aan de Witteweg.
1920
De badkoetsen verdwijnen. De klinkerbestrating van de Zeeweg is klaar. Jacob van Reenen is 35 jaar burgemeester. De Bergensche Badbode noemt de stichting van Bergen aan Zee een uniek feit langs de Noordzeekust, „omdat het geheel uit niets werd opgebouwd”.
1922
Een tweede dubbele tennisbaan komt erbij.
1923
Bergen stapt over van wijkletters naar straatnummers. Bergen aan Zee had wijkletter H; Nassau-Bergen was H 1.
1924
Op 6 februari wordt Het Stille Strand opgericht, om eenvoudig strandleven te stimuleren. De drie omgekomen bemanningsleden van de Renate Leonhardt worden herbegraven op de begraafplaats aan de Kerkedijk. Tijdens het eerste Bergense Bloemencorso vervoert de tram meer dan 20.000 passagiers op één dag.
1925
Vanaf 1 juli rijdt de Badtrein in juli en augustus rechtstreeks van Bergen aan Zee naar Amsterdam, in ongeveer een uur en tien minuten. Er komt een parkeerterrein met benzinepomp. Willem Stroomer bouwt Nieuw Bakhuis. De eerste tenten verschijnen op het strand.
1926
Een jaar na de dood van Marie van Reenen-Völter wordt de Marie Amalie Dorothea Stichting opgericht, die het Vredeskerkje gaat beheren. Op 10 juli wordt in het Parnassiapark een borstbeeld van Marie van Reenen-Völter onthuld, gemaakt door Tjipke Visser. Jan Toorop tekent het portret van Jacob van Reenen.
1927
Langs de Zeeweg komt een fietspad.
1928
Een storm slaat een gat in het duin bij Hotel Nassau. Willem Stroomer bouwt Duinrode.
1930
De hotels Drie Koningen en De Longroom openen. Willem Stroomer doopt pension Jeanette om tot De Stormvogel.
1930–1931
Hotel Dubbel Bakhuis wordt gebouwd, ontworpen door Willem Stroomer.
rond 1930
Het driehoekige stuk grond bij Nassau-Bergen wordt bestraat als parkeerterrein. Het naamloze stuk weg tussen Zeeweg en Pier Panderweg krijgt de naam Jacob Kalffweg, naar de directeur van de spoorwegen. Een raadslid vroeg nog om „Jacob Kalffstraat”, maar dat mocht niet: men was bang dat mensen er „Kalverstraat” van zouden maken.
1931
Bergen aan Zee viert zijn 25-jarig bestaan. De gemeente schenkt de bewoners een monumentale lantaarn. Op tweede Pinksterdag komen 17.000 bezoekers.
1933
Het Bio-Vakantieoord opent met 90 kinderen.
1934
Naast de stoomlocs gaat dieselmotorwagen Ome Keesje rijden. De tramtak naar Egmond wordt opgeheven.
1936
Achter Jong Nederland komt een solarium voor bleekneusjes. Op het strand is een reddingsbrigade actief.
1939
In Het Zeehuis worden 89 Duits-Joodse kinderen opgevangen. Op het Engelse Veld komt een legerkamp, hotels worden gevorderd.
1940
Begin van de bezetting. Er komt een Freya-radarmast. De tram brengt vierduizend vluchtelingen uit Amersfoort via Alkmaar naar Bergen.
1942
De koepel van Sterken wordt gesloopt. De toren van het Bio-Vakantieoord wordt 7 meter opgehoogd.
1943
Ongeveer 40 procent van de bebouwing wordt gesloopt, waaronder Hotel Nassau-Bergen. Het dorp wordt ontruimd; vijf gezinnen blijven.
1944
Op het strand komen versperringen en verdedigingswerken.
1945–1946
Duitse krijgsgevangenen ruimen onder Canadees bevel de mijnen.
1946
Op 3 juni rijdt de stoomtram weer. De boulevard heet voortaan C.F. Zeiler Boulevard. Hotel Stroomer gaat weer open, als Marconi.
1947
Hotel Frisia wordt herbouwd als Casa Blanca.
1948
Baron Taets van Amerongen, directeur van de BEM, meldt in de Badbode dat Bergen aan Zee klaar is voor de badgasten: bunkers en betonstukken zijn van het strand verdwenen, alle gebouwen zijn hersteld van de oorlogsschade, en de tennisbanen in het Parnassiapark worden weer bespeeld. Alleen is er nog te weinig logeerruimte voor de gasten.
1949
Pension-hotel Wilhelmina opent aan het Van der Wijckplein 2, precies waar de badplaats een jaar eerder nog om meer logeerruimte vroeg.
1951
Op 22 augustus overlijdt Jacob van Reenen, 92 jaar oud. Hij was van 1885 tot 1923 burgemeester van Bergen.
1952–1953
Het nieuwe Hotel Nassau-Bergen wordt gebouwd op de plek van Villa Ulysses.
1953
Bij de stormvloed van februari glijden bunkers op het strand.
1954
Het Zee Aquarium opent in de kelders van het oude Nassau-Bergen. De Katingo strandt.
1955
Op 20 juli wordt de eerste tramrit van 1905 herdacht. Architect G. Boon uit Amsterdam wint de prijsvraag voor een modern restaurant in de vorm van een zeshoek boven het Zee Aquarium, met een verzonken tegelplein, kinderbad, dancing en solarium. Op de late avond van 31 augustus rijdt Bello voor het laatst, met honderden passagiers. Het Duinmuseum gaat weer open.
1956
Bergen aan Zee bestaat 50 jaar en viert dat van 4 tot 11 augustus. De Alexanderflat wordt gebouwd. Het jaar ervoor noteerde de gemeente Bergen 24.358 gasten en bijna 344.000 overnachtingen.
1957
De Alexanderflat, het nieuwe flatgebouw van vier verdiepingen aan het begin van de C.F. Zeiler Boulevard, onderdeel van het kernplan van architect G. Boon, wekt verontwaardiging. Bewoners noemen het „afschuwelijk”, „onverantwoordelijk” en „dwaas”.
1958
Ophef over het Julianaduin. Marie van Reenen hoopte in 1909 dat de koninklijke familie er een villa zou bouwen, maar het Koninklijk Huis heeft het duin verkocht. Nu moet er een flat van ruim 18 meter hoog op komen. Bewoners, de VVV en strandvereniging Paal 33 maken bezwaar: „De badgasten prefereren de landelijke, open bebouwing. Ze zoeken de natuur, geen huizenblokken.”
1959
Het Zeehuis sluit als kindertehuis en gaat naar het NIVON.
1960
Boven het Zee Aquarium opent restaurant Neptunus, het zeshoekige restaurant uit het plan van 1955.
1964–1965
Hotel Prins Maurits wordt ingrijpend verbouwd en gaat in het voorjaar van 1965 weer open.
1966
Een plan voor een hoogbouwproject op het Engelse Veld wordt afgewezen.
1974
Bergen aan Zee telt zo'n 90 woningen en 300 inwoners. Stedenbouwkundige ir. G.A. van der Veen tekent een plan om in drie fasen het Engelse Veld tussen Julianalaan, Elzenlaan en Verspyckweg te bebouwen, met uiteindelijk 500 woningen en 1.500 inwoners, een school en een dorpshuis. Het Engelse Veld is tot op vandaag onbebouwd gebleven.
1977
Het beeld Jonas en de Walvis komt op de boulevard.
1990
De eerste zandsuppletie. Het beeld van Herman Gorter wordt onthuld.
1991
Bewoners richten de Stichting Bergen aan Zee op.
1993
Het Vredeskerkje bestaat 75 jaar.
1995
Veertig jaar na de laatste rit rijdt de gerestaureerde Bello, locomotief 7742 van de Museumstoomtram Hoorn-Medemblik, op 31 augustus een jubileumrit.
1997
Het duin wordt doorgestoken voor natuurgebied De Kerf.
1998
De eerste Montmartre aan Zee.
2000
Russenduin wordt rijksmonument.
2018
Het Vredeskerkje bestaat 100 jaar.
2022
Hotel Prins Maurits sluit. Op de plek komt Strand Residence.

Bron: „220 jaar Bergen – Jaartallen”, Historische Vereniging Bergen. Gemarkeerd: Prins Maurits, de familie Stroomer en Wilhelmina.

Het verhaal gaat verder

Logeren bij de familie Stroomer kan nog steeds. Aan het Van der Wijckplein staat Wilhelmina: in 1949 geopend als pension-hotel, in de jaren van de wederopbouw. In dat gebouw verhuren we nu zes vakantieappartementen in Bergen aan Zee, een paar minuten van het strand. En op de plek van Prins Maurits zelf staat nu Strand Residence Bergen aan Zee, gebouwd door de vierde generatie.