Bergen aan Zee · sinds 1906

Prins Maurits

Ruim een eeuw lang de plek waar Bergen aan Zee gasten ontving. Dit is het verhaal van het eerste logeeradres aan zee, en van de familie Stroomer, die er vanaf 1911 de gastheer was.

Lees het verhaal

Waar het toerisme in Bergen aan Zee begon

Op 28 juli 1906 werd de eerste steen gelegd van Café Prins Maurits. De stenen waren ter plekke gemaakt van duinzand, en het gebouwtje was voor de ene helft café en voor de andere helft boerderij. Het was het eerste gebouw van Bergen aan Zee, en met die eerste steen was de stichting van Bergen aan Zee een feit.

Uit het café groeiden een pension en later een hotel. Vanaf 1911 was de familie Stroomer er de gastheer, vier generaties lang. Toen Hotel Nassau in 1907 openging met één kamer, werden de overige gasten naar Prins Maurits gestuurd. Op deze site staat het verhaal van het hotel en van het dorp eromheen, met ingekleurde foto's, krantenartikelen en brieven uit die tijd.

Tijdlijn 1662–2022

Bergen aan Zee, jaar voor jaar

Klik op een kaart voor het verhaal. De steenrode momenten zijn die van Prins Maurits en de familie Stroomer.

Voor het dorp
1662

Op de kaart van Blaeu staan op de plek van het latere Bergen aan Zee alleen een vierboet en een wachthuys.

1799

Op 2 oktober wordt in de duinen tussen zee en De Franschman gevochten, bij de Slag bij Bergen. Volgens de overlevering worden duizenden gesneuvelde Russen begraven bij het duin dat sindsdien Russenduin heet.

1827

Het militaire transportschip Wassenaar loopt vast voor de kust.

1851

Jan Jacobus Henricus van Reenen wordt Heer van Bergen en eigenaar van het duingebied.

1859

Op 8 april wordt Jacob van Reenen geboren op Het Hof in Bergen.

1877

De Ulysses, met een lading sinaasappels, strandt.

1882

Op 28 september trouwt Jacob van Reenen met Marie Amalie Dorothea Völter.

1883

Jacob van Reenen volgt zijn vader op als Heer van Bergen.

1885

Op 15 juni wordt Jacob van Reenen burgemeester van Bergen. Begin van de bebossing van 200 hectare Berger duinen. De duinwaterwinning start.

1889–1892

Ten noorden van de latere badplaats komt een schietbaan, met smalspoor en bunker.

1894

De Duitse bark Caroline strandt voor de kust.

1895

De Deense schoener Dagmar strandt net ten zuiden van de latere badplaats.

1901

Van Reenen schenkt de Russische regering een terrein voor het Russisch monument.

Een badplaats uit het niets
Een burgemeester met een plan
1903

Een burgemeester met een plan

Jacob van Reenen koopt 1.500 hectare duin en droomt van een badplaats.

Lees meerSluiten

Samen met zijn Duitse vrouw Marie van Reenen-Völter, de drijvende kracht achter het plan, wil de burgemeester van Bergen een badplaats bouwen naar het voorbeeld van Egmond aan Zee. Een Alkmaarse financier rekent de plannen door en schrijft: „Ik zie geen licht in de zaak.” Ze zetten toch door.

l'obstacle excite mon ardeur

Het motto van Marie van Reenen-Völter

Lees het hele verhaal →
Ook in 1903

Jacob van Reenen verwerft de Ambachtsheerlijkheid Bergen.

De Zeeweg
1905–1906

De Zeeweg

Drie kilometer weg door de duinen, op eigen kosten aangelegd.

Lees meerSluiten

Naar een ontwerp van Leonard Springer loopt de weg van boerderij de Franschman tot strandpaal 33, tien meter breed. Voor het laatste duin alleen al gaat 16.000 kubieke meter zand opzij. Op 22 maart 1906 is de weg klaar.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1905

Op 20 juli rijdt de eerste stoomtram van Alkmaar naar Bergen, met erebogen, een openluchtbal en vuurwerk.

Ook in 1905–1906

Aanleg van de Zeeweg naar ontwerp van L.A. Springer. Over het werkspoor ernaast rijdt een paardenlorrie.

De eerste steen van Prins Maurits
Prins Maurits
28 juli 1906

De eerste steen van Prins Maurits

Het eerste gebouw van Bergen aan Zee, en daarmee de stichting van het dorp.

Lees meerSluiten

Louisa Erica van Reenen legt de eerste steen. De stenen zijn eigen fabricaat, van cement en duinzand, per lorrie naar de bouwplaats gereden. Het plan is een boerderij met gelagkamer, maar nog tijdens de bouw wordt het een café-restaurant.

Nog herkent men in Prins Maurits de oorspronkelijke boerderijvorm; omdat het het eerste was, is het voor de badplaats van historische betekenis.

Alkmaarsche Courant, 1956

Lees het hele verhaal →
Ook in 1906

Op 22 maart is de Zeeweg gereed. Villa Ulysses van de familie Van Reenen verrijst aan de Zeeweg. Hotel-pension Prins Maurits wordt gesticht aan de Van Hasseltweg. De eerste badkoets rijdt de zee in. Prins Maurits begint als boerderij met een gelagkamer. Die gelagkamer loopt zo goed dat het boerenwerk al snel stopt en de boerderij een café-restaurant wordt. Villa Ulysses wordt gebouwd en er komt een lorriedienst, een paardentram over het smalspoor van de bouw. Bergen vraagt Zandvoort om zijn verordening op het baden aan het strand.

Prins Maurits gaat open
Prins Maurits
19 mei 1907

Prins Maurits gaat open

Op eerste Pinksterdag, met koffie, pannenkoeken en petroleumlicht.

Lees meerSluiten

Er is nog geen water, gas of stroom: het water wordt ter plekke opgepompt, er wordt gekookt op een houtfornuis en 's avonds brandt er petroleum- en kaarslicht. Een klein deel van het oorspronkelijke gebouw is bewaard gebleven.

Lees het hele verhaal →
Nassau volgt
18 juli 1907

Nassau volgt

Eén kamer: „de meerdere gasten werden naar Prins Maurits verwezen.”

Lees meerSluiten

Café-restaurant Nassau groeit tot 1913 uit tot Strandhotel Nassau-Bergen, ontworpen door Berlage en Van Epen: 80 kamers, een elektrische lift en lunch voor ƒ 1,75. Op 11 juli 1913 krijgt Bergen aan Zee als eerste deel van Bergen elektriciteit.

Lees het hele verhaal →
Met de paardentram naar zee
1907–1909

Met de paardentram naar zee

Vijf cent per rit, en het paard liep naast de rails.

Lees meerSluiten

Over het bouwspoor van Prins Maurits rijdt de „Jan Plezier”: banken op kiepkarren, passagiers rug aan rug. Bij de Franschman moeten ze uitstappen om de lorrie op de draaischijf te helpen. In 1908 reizen er 14.400 mensen mee.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1907

Op 19 mei, eerste Pinksterdag, gaat Prins Maurits open. Op 18 juli volgt café-restaurant Nassau. De VVV wordt opgericht. Café-Restaurant Nassau opent met één kamer. Marie van Reenen-Völter laat Springer een dorpsplan tekenen, dat niet wordt uitgevoerd. Mees en Neeltje Ravenhorst worden de eerste vaste bewoners van het piepjonge dorp. Mees werkt jarenlang in Hotel Nassau-Bergen. In de grote duinvallei bij villa Ulysses wordt het Parnassiapark ontworpen. Landschapsarchitect Leonard Springer tekent in opdracht van de familie Van Reenen het villapark Bergen aan Zee. Op zijn kaart staan de drie gebouwen die er al zijn: pension-café Prins Maurits, villa Ulysses en restaurant Nassau. Christiaan Frederich Zeiler begint café-restaurant Nassau, het latere Hotel Nassau-Bergen. Het Paviljoen wordt gebouwd.

1908

Ir. Wouter Cool adviseert tegen een stroomkabel naar zee en stelt een kleine gasfabriek naast Prins Maurits voor, genoeg voor acht straatlantaarns. Oprichting van bouwmaatschappij BEM. Berlage en Springer maken een ontwerp, Jac.P. Thijsse adviseert over de beplanting. Het Zeehuis wordt gebouwd, een vakantiehuis voor weeskinderen. In de zomer reizen 14.400 mensen met de lorrie naar de jonge badplaats. Op 15 april wordt Neeltje Ravenhorst geboren, het eerste kind dat in Bergen aan Zee ter wereld komt. Architect H.P. Berlage werkt het dorpscentrum tussen Zeeweg en toekomstige trambaan uit en tekent een panorama van Bergen aan Zee in vogelvlucht. Eind 1908 wonen er twee gezinnen in het dorp, samen zes mensen.

1908–1909

Pension Wilhelmina opent aan de Zeeweg, gerund door de familie Spruit-Passer.

De stoomtram rijdt tot aan zee
24 juni 1909

De stoomtram rijdt tot aan zee

Bergen aan Zee is aangesloten op het spoorwegnet.

Lees meerSluiten

Tot 1955 brengt de stoomtram de badgasten, op zomerdagen soms twintigduizend per dag. Vanaf 1925 rijdt in juli en augustus de Badtrein rechtstreeks naar Amsterdam: om half acht instappen, ruim een uur later op kantoor.

Lees het hele verhaal →
Glijden aan zee
4 juli 1909

Glijden aan zee

De eerste duinsleebaan van Nederland, voor drie cent.

Lees meerSluiten

Bij de koepel van Sterken glij je op een houten sleetje van het Julianaduin tot 40 meter het strand op. Vanaf 1910 trekt Jan Tamis de sleetjes met een windas weer omhoog.

Rrrtsch, daar ga je, daar glij je, met je neus vooruit in de frissche zeelucht.

De Telegraaf, 1909

Lees het hele verhaal →
Ook in 1909

Op 4 juli opent de duinsleebaan van het Julianaduin, de eerste van Nederland. Van Reenen legt uit eigen middelen de waterleiding van Bergen aan Zee aan. Pension-lunchroom Juliana opent aan de Zeeweg, later Hotel Stroomer. De Julianalaan wordt aangelegd, de koepel van Sterken gebouwd en de eerste tennisbanen aangelegd. De tram uit Alkmaar rijdt door tot aan zee. De dames Sterken laten hun theekoepel bouwen, ontworpen door architect Mauve. Ook villa De Dennen verrijst. Op 6 februari komt de goedkeuring voor de tram. Op 15 maart verschijnt de eerste VVV-gids voor Bergen en Bergen aan Zee, met kaarten van P. Rus en tekeningen van Jaap Veldheer. Op 26 juni logeren de heer en mevrouw Michahelles uit Hamburg in Nassau-Bergen, waarschijnlijk de allereerste buitenlandse badgasten. In juni maken de Van Reenens met genodigden de laatste rit met de lorrie.

„Niet één regenachtige zondag”
Prins Maurits
15 december 1910

„Niet één regenachtige zondag”

Huurder A. Passer schrijft de burgemeester over de huur.

Lees meerSluiten

Twee meiden, een stalknecht, op zondag een extra kelner. De zomer was prachtig en de gasten tevreden, maar bij ƒ 20 huur per week legt Passer elke week geld toe.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1910

Hotel Frisia opent aan de Zeeweg. Er worden verschillende villa's gebouwd. Bij A. Passer in Prins Maurits zijn de Badbode en het liedje van den Bergenaar te koop, voor tien cent. Wie in het najaar of het voorjaar van 1911 gaat bouwen, krijgt 20 procent korting op een perceel; de grond kost één tot vijf gulden per vierkante meter. Er wonen vijf gezinnen, achttien mensen.

De Stroomers komen in Prins Maurits
Familie Stroomer
1911

De Stroomers komen in Prins Maurits

Het begin van vier generaties gastvrijheid.

Lees meerSluiten

Een jaar na de brief van Passer komt de familie Stroomer in Prins Maurits; vanaf 1912 is ze eigenaar. Als Gebr. Stroomer, „Aannemers en Bouwkundigen”, hebben ze er ook hun adres in Bergen aan Zee, en verkopen ze bouwgrond „vanaf 50 cents per M²”.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1911

Herstellingsoord Voor Jong Nederland en Villa Acma worden gebouwd, Villa Ulysses wordt vergroot. Het Parnassiapark wordt aangelegd. Een tweede koloniehuis aan de Verspyckweg opent, voor 32 kinderen, ontworpen door A.D.N. van Gendt. De grond schonk burgemeester Jacob van Reenen.

Het dorp groeit
Willem Stroomer bouwt het dorp
Familie Stroomer
1912–1918

Willem Stroomer bouwt het dorp

Postkantoor, Ferienkolonie, Duinmuseum, Vredeskerkje.

Lees meerSluiten

Aannemer Willem Stroomer (1874–1946) zet een groot deel van het jonge dorp neer. Op de openingsdag van zijn postkantoor, 15 juni 1912, post dichter Herman Gorter er de eerste brief. Vanaf 1918 runt hij Pension Juliana aan de Zeeweg als Hotel Stroomer.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1912

Het Duitse kindertehuis, de Ferienkolonie, wordt gebouwd aan de Verspyckweg. Op 15 juni opent het post- en telegraafkantoor aan de Van Hasseltweg, gebouwd door Willem Stroomer. Dichter Herman Gorter post er de eerste brief. Natuurbeschermer Jac. P. Thijsse adviseert over de inheemse beplanting van het Parnassiapark. Schrijver Frederik van Eeden wandelt met Marie van Reenen door het jonge dorp; later wordt een straat naar hem genoemd. Op de gastenlijst staat de Amerikaanse schrijver Upton Sinclair, die met zijn gezin in Het Klaverblad logeert. Er wonen nu dertien gezinnen, 58 mensen. Tuinder Groenland adverteert met groenten uit onbesmette duingrond.

1913

Op 11 juli krijgt Bergen aan Zee als eerste deel van Bergen officieel elektriciteit. Hotel Nassau krijgt een grote nieuwe vleugel en elektrisch licht; de rest van het dorp volgt in 1914. Het hele Russenduin wordt beplant met dennen. Op 18 mei opent het koloniehuis van de Deutsche Hilfsverein, voor 38 kinderen, ontworpen door Vorkink en Wormser. Bakker D. Roos opent brood-, koek- en banketbakkerij De Spoorklok.

1914

Bergen aan Zee is geheel geëlektrificeerd. Op 4 juli opent het Duinmuseum in het Parnassiapark, gebouwd door Willem Stroomer. Er staan nu bijna veertig panden. Dirk Haasbroek begint een kantoorboekhandel in Aurora, op de hoek van Zeeweg en Van Hasseltweg.

1914–1918

De Eerste Wereldoorlog is een terugslag voor de badplaats, maar direct daarna stijgt het aantal bezoekers snel en ontstaat het dagtoerisme.

1915

Een gestrande walvis leidt tot een geïmproviseerde traankokerij.

1916

Op 9 september legt Melly Janssen de eerste steen van villa Russenduin, het zomerhuis van haar vader August Janssen, thee-importeur uit Baarn. Al het bouwmateriaal komt met Bello. Er komen acht huizen bij, het hoogste aantal in één jaar. Voor het Russenduin, 129.700 vierkante meter, wordt 46.692 gulden betaald. Kruidenier N. Aardema opent een winkel in Huize Jeanette.

1917

Op 16 juli worden zeven Duitse vrachtschepen voor de kust door zo'n twintig Engelse torpedoboten beschoten. De Lavina en de Renate Leonhardt stranden; de Renate verliest drie bemanningsleden. Aan de voet van het Russenduin komt een zeemanskerkhofje.

Het Vredeskerkje
28 juli 1918

Het Vredeskerkje

Een kerk voor iedereen, precies twaalf jaar na de eerste steen van Prins Maurits.

Lees meerSluiten

Gebouwd door Willem Stroomer, met riet op schip en toren zodat het in de duinen opgaat. Het hoort bij geen enkel kerkgenootschap; Marie van Reenen schrijft er een eigen liturgie voor. Koster wordt Mees Ravenhorst.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1918

Eerste steen en opening van het Vredeskerkje. Villa Russenduin wordt gebouwd voor August Janssen. De eerste steen van het kerkje wordt op 9 februari gelegd; architecten zijn baron Taets van Amerongen en P. Elders. August Janssen overlijdt op 10 april, drie weken nadat hij in Russenduin is gaan wonen.

1919

Sigarenwinkel Mosk opent in Villa Duinzicht. Kuitwaard begint een stalhouderij aan de Witteweg. Aan de Boulevard komt De Scholekster, een van de drie huizen met een plat dak, ontworpen door S. de Clercq.

1920

De badkoetsen verdwijnen. De klinkerbestrating van de Zeeweg is klaar. Jacob van Reenen is 35 jaar burgemeester. De Bergensche Badbode noemt de stichting van Bergen aan Zee een uniek feit langs de Noordzeekust, „omdat het geheel uit niets werd opgebouwd”. Hotel Nassau-Bergen krijgt na meerdere uitbreidingen zijn definitieve vorm. Er wonen 25 gezinnen, 107 mensen.

1922

Een tweede dubbele tennisbaan komt erbij.

Vijftig bewoners
Familie Stroomer
1923

Vijftig bewoners

Het hele dorp op één foto, de Stroomers incluis.

Lees meerSluiten

Bergen aan Zee telt nog maar een handvol families. Op de familiepagina zie je bij elk gezicht de naam, onder wie Jacob, Willem, Jan, Dieuwertje, Alie en Marie Stroomer.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1923

Bergen stapt over van wijkletters naar straatnummers. Bergen aan Zee had wijkletter H; Nassau-Bergen was H 1. Het dorp telt 70 huizen, pensions en hotels. Op 43 particuliere adressen logeren 293 gasten, in hotels en pensions 235, en in de koloniehuizen 160 kinderen.

„Neerlands jongste badplaats”
1924

„Neerlands jongste badplaats”

Een badplaats van allure, met dansmuziek en radio.

Lees meerSluiten

In Nassau-Bergen wordt gedanst op een New Edison Pathefoon, in Hotel Trianon staat een radiotoestel in de conversatiezaal. Op de dag van een bloemencorso brengt de tram ooit 30.000 mensen naar Bergen.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1924

Op 6 februari wordt Het Stille Strand opgericht, om eenvoudig strandleven te stimuleren. De drie omgekomen bemanningsleden van de Renate Leonhardt worden herbegraven op de begraafplaats aan de Kerkedijk. Tijdens het eerste Bergense Bloemencorso vervoert de tram meer dan 20.000 passagiers op één dag. In maart koopt P.W. Janssen, zoon van de bouwheer, het lege Russenduin op een veiling.

1925

Op 10 juli overlijdt Marie van Reenen-Völter, de stichtster van Bergen aan Zee. Vanaf 1 juli rijdt de Badtrein in juli en augustus rechtstreeks van Bergen aan Zee naar Amsterdam, in ongeveer een uur en tien minuten. Er komt een parkeerterrein met benzinepomp. Willem Stroomer bouwt Nieuw Bakhuis. De eerste tenten verschijnen op het strand. Dat parkeerterrein ligt ten noorden van de Zeeweg, tussen villa Aurora en Pension Wilhelmina, en biedt plaats aan zestig auto's. Tussen 1925 en 1929 komen er drie autoparken tussen de Zeeweg en Prins Maurits; in 1925 worden er al 2928 auto's geparkeerd. Kuitwaard beheert ze. 's Winters wordt het middelste terrein onder water gezet als ijsbaan. De brandweer telt vijf man.

1926

Een jaar na de dood van Marie van Reenen-Völter wordt de Marie Amalie Dorothea Stichting opgericht, die het Vredeskerkje gaat beheren. Op 10 juli, precies een jaar na haar dood, wordt aan de voet van het duin met Villa Ulysses een bronzen borstbeeld van Marie van Reenen-Völter onthuld, gemaakt door Tjipke Visser. Jacob van Reenen: „Op deze plaats is de eerste bron geslagen van de eerste villa te Bergen aan Zee.” Jan Toorop tekent het portret van Jacob van Reenen.

1927

In januari begint de aanleg van een fietspad van drie kilometer, van De Franschman naar zee. Naast het eerste autopark komt een tweede; in 1929 volgt een derde en in 1933 een vierde. KLM Aerocarto maakt een luchtfoto van het hele dorp.

1928

Een storm slaat een gat in het duin bij Hotel Nassau. Willem Stroomer bouwt Duinrode. De VVV geeft een schetskaart uit, getekend door P. Elders, met het bijna complete stratenplan.

1930

De hotels Drie Koningen en De Longroom openen. Willem Stroomer doopt pension Jeanette om tot De Stormvogel. Op 23 december koopt de Stichting Bio-Vacantieoord van de Nederlandsche Bioscoopbond villa Russenduin.

1930–1931

Hotel Dubbel Bakhuis wordt gebouwd, ontworpen door Willem Stroomer.

rond 1930

Het driehoekige stuk grond bij Nassau-Bergen wordt bestraat als parkeerterrein. Het naamloze stuk weg tussen Zeeweg en Pier Panderweg krijgt de naam Jacob Kalffweg, naar de directeur van de spoorwegen. Een raadslid vroeg nog om „Jacob Kalffstraat”, maar dat mocht niet: men was bang dat mensen er „Kalverstraat” van zouden maken.

25 jaar Bergen aan Zee
25–27 juni 1931

25 jaar Bergen aan Zee

Een lantaarn, een ballonwedstrijd en 200 auto's.

Lees meerSluiten

De gemeente schenkt de bewoners een monumentale lantaarn van Beiers graniet, ontworpen door Majella Cijfers. Er is een kunsttentoonstelling in Russenduin en een concours d'élégance met ruim 200 auto's. Op tweede Pinksterdag komen 17.000 bezoekers.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1931

Bergen aan Zee viert zijn 25-jarig bestaan. De gemeente schenkt de bewoners een monumentale lantaarn. Op tweede Pinksterdag komen 17.000 bezoekers. Op 26 mei opent het feest met een diner van elf gangen in Hotel Nassau-Bergen. De volgende dag rijden meer dan 200 auto's door een erepoort op de Zeeweg, voor een concours d'élégance van de KNAC. Schildersbedrijf Kooij begint en kunsthandel Hopman uit Bergen opent een filiaal.

Het Bio-Vakantieoord
1933

Het Bio-Vakantieoord

Bleekneusjes uit de stad sterken aan in Villa Russenduin.

Lees meerSluiten

Het kasteel op het hoogste duin, in 1916–1918 gebouwd voor August Janssen, wordt een kinderkolonie met rust, reinheid en regelmaat. Het is nu rijksmonument en heet Landgoed Huize Glory.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1933

Het Bio-Vakantieoord opent met 90 kinderen. Op 1 juli opent het Bio-Vacantieoord in Russenduin, na een verbouwing door Harry Elte met een overdekt zwembad. Aan de Boulevard verrijst villa 't Hoge Duin.

1934

Naast de stoomlocs gaat dieselmotorwagen Ome Keesje rijden. De tramtak naar Egmond wordt opgeheven. Een nieuwe wandelkaart laat Bergen aan Zee zien als een volledig dorp: aan iedere straat staan villa's.

1935

Op een duintop achter het Parnassiapark komt villa De Ruyter voor de familie Verkade.

1936

Achter Jong Nederland komt een solarium voor bleekneusjes. Op het strand is een reddingsbrigade actief. In het Parnassiapark, bij de vijver, wordt een grote bloemententoonstelling gehouden.

1937

Op 16 november keurt de gemeenteraad een uitbreidingsplan van architect Wieger Bruin goed. De VVV-gids krijgt een kaart van Majella Cijffers.

1938

Het laatste „gewone” jaar voor Bergen aan Zee. Mejuffrouw Van Gulick geeft elke ochtend van elf tot twaalf strandgymnastiek. Eerst lachen de kinderen erom, daarna doet iedereen mee.

Oorlog en wederopbouw
Mobilisatie en bezetting
1939–1941

Mobilisatie en bezetting

Soldaten in de hotels, en toch nog badgasten op het strand.

Lees meerSluiten

In 1939 komen er meer dan duizend soldaten. Op 17 mei 1940 fietsen de Duitsers het dorp binnen. De VVV schrijft dat er „geen huis, geen boom zelfs” beschadigd is: „Zomergasten, wij wachten U in grooten getale!”

Lees het hele verhaal →
Ook in 1939

In Het Zeehuis worden 89 Duits-Joodse kinderen opgevangen. Op het Engelse Veld komt een legerkamp, hotels worden gevorderd. In 33 jaar zijn er 110 huizen, hotels, pensions en winkels gebouwd, zo'n dertig ervan getekend door de plaatselijke architect P. Elders.

1940

Begin van de bezetting. Er komt een Freya-radarmast. De tram brengt vierduizend vluchtelingen uit Amersfoort via Alkmaar naar Bergen.

De Atlantikwall
1942–1943

De Atlantikwall

46 van de 104 gebouwen worden gesloopt.

Lees meerSluiten

Op 7 november 1942 moet de theekoepel van Sterken wijken voor de radarmast Wassermann. In 1943 verdwijnen Nassau-Bergen, Villa Ulysses, Pension Wilhelmina, het postkantoor en de villa's aan de boulevard. Het Vredeskerkje blijft staan.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1942

Op 7 november wordt de theekoepel van de familie Sterken gesloopt, het eerste pand dat voor de Atlantikwall moet wijken. De toren van het Bio-Vakantieoord wordt 7 meter opgehoogd.

1943

Ongeveer 40 procent van de bebouwing wordt gesloopt, waaronder Hotel Nassau-Bergen. Het dorp wordt ontruimd; vijf gezinnen blijven. Tussen augustus en november worden 45 van de 110 panden afgebroken. Op 8 december wordt de Julianalaan omgedoopt tot Dennenlaan.

1944

Op het strand komen versperringen en verdedigingswerken.

Een vernield dorp
1945

Een vernield dorp

„Alle overgebleven gebouwen waren ruïnes.”

Lees meerSluiten

Duitse krijgsgevangenen ruimen de mijnen; eind augustus 1945 wordt het dorp vrijgegeven. Eind 1945 wonen er weer 54 mensen, eind 1948 214. Op 3 juni 1946 rijdt de tram weer.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1945–1946

Duitse krijgsgevangenen ruimen onder Canadees bevel de mijnen.

1946

Op 3 juni rijdt de stoomtram weer. De boulevard heet voortaan C.F. Zeiler Boulevard. Hotel Stroomer gaat weer open, als Marconi. Op 2 januari wordt de Boulevard de C.F. Zeilerboulevard, naar de stichter van Nassau-Bergen.

1947

Hotel Frisia wordt herbouwd als Casa Blanca.

1948

Baron Taets van Amerongen, directeur van de BEM, meldt in de Badbode dat Bergen aan Zee klaar is voor de badgasten: bunkers en betonstukken zijn van het strand verdwenen, alle gebouwen zijn hersteld van de oorlogsschade, en de tennisbanen in het Parnassiapark worden weer bespeeld. Alleen is er nog te weinig logeerruimte voor de gasten.

Wilhelmina komt terug
Wilhelmina
1949

Wilhelmina komt terug

Een nieuw pension aan het Van der Wijckplein.

Lees meerSluiten

In 1948 schrijft de BEM dat Bergen aan Zee klaar is voor de badgasten, op één ding na: logeerruimte. Een jaar later opent de familie Folgers Pension Wilhelmina, vrijwel tegenover het gesloopte pension uit 1909. In dat gebouw verhuren we nu zes vakantieappartementen.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1949

Pension-hotel Wilhelmina opent aan het Van der Wijckplein 2, precies waar de badplaats een jaar eerder nog om meer logeerruimte vroeg.

1951

Op 22 augustus overlijdt Jacob van Reenen, 92 jaar oud. Hij was van 1885 tot 1923 burgemeester van Bergen.

1952–1953

Het nieuwe Hotel Nassau-Bergen wordt gebouwd op de plek van Villa Ulysses.

1953

Bij de stormvloed van februari glijden bunkers op het strand.

Een schip op het strand
22 december 1954

Een schip op het strand

De Katingo strandt, en heel Nederland komt kijken.

Lees meerSluiten

Vlak voor Kerst ligt het vrachtschip muurvast hoog op het zand. Midden in de winter is het ineens druk als in de zomer. Opticien Dirk Pastoor filmt de stranding van de eerste tot de laatste dag.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1954

Het Zee Aquarium opent in de kelders van het oude Nassau-Bergen. De Katingo strandt. Op 23 augustus stort het KLM-toestel Willem Bontekoe, op weg van New York naar Schiphol, in zee. Het wrak wordt gevonden ter hoogte van Bergen aan Zee; badgasten kijken vanaf de boulevard naar de zoekactie. Vanaf deze zomer worden er ook rooms-katholieke missen gehouden in het Vredeskerkje.

De laatste rit van Bello
31 augustus 1955

De laatste rit van Bello

Honderden passagiers, en een locomotief die maar blijft fluiten.

Lees meerSluiten

Op de late avond vertrekt de laatste tram uit Bergen aan Zee. Locomotief 7742 is gerestaureerd door de Museumstoomtram Hoorn-Medemblik en reed in 1995, precies veertig jaar later, nog één keer een jubileumrit.

Lees het hele verhaal →
Ook in 1955

Op 20 juli wordt de eerste tramrit van 1905 herdacht. Architect G. Boon uit Amsterdam wint de prijsvraag voor een modern restaurant in de vorm van een zeshoek boven het Zee Aquarium, met een verzonken tegelplein, kinderbad, dancing en solarium. Op de late avond van 31 augustus rijdt Bello voor het laatst, met honderden passagiers. Het Duinmuseum gaat weer open. Op 2 juli gaat het opgeknapte Duinmuseum weer open, met de vogelcollectie van beheerder Bob Boersma. Dat seizoen komen er 3000 bezoekers.

Na de oorlog
1956

Bergen aan Zee bestaat 50 jaar en viert dat van 4 tot 11 augustus. De Alexanderflat wordt gebouwd. Het jaar ervoor noteerde de gemeente Bergen 24.358 gasten en bijna 344.000 overnachtingen. Op 22 maart legt de vereniging Paal 33 een krans bij het borstbeeld van Marie van Reenen-Völter. De feestweek begint met een estafette met brandende fakkels van Bergen naar zee. De familie Hopman, melkboer in het dorp, emigreert naar Canada; hun grote houten verhuiskist staat in de garage bij Prins Maurits.

1957

De Alexanderflat, het nieuwe flatgebouw van vier verdiepingen aan het begin van de C.F. Zeiler Boulevard, onderdeel van het kernplan van architect G. Boon, wekt verontwaardiging. Bewoners noemen het „afschuwelijk”, „onverantwoordelijk” en „dwaas”.

1958

Ophef over het Julianaduin. Marie van Reenen hoopte in 1909 dat de koninklijke familie er een villa zou bouwen, maar het Koninklijk Huis heeft het duin verkocht. Nu moet er een flat van ruim 18 meter hoog op komen. Bewoners, de VVV en strandvereniging Paal 33 maken bezwaar: „De badgasten prefereren de landelijke, open bebouwing. Ze zoeken de natuur, geen huizenblokken.”

1959

Het Zeehuis sluit als kindertehuis en gaat naar het NIVON.

1960

Boven het Zee Aquarium opent restaurant Neptunus, het zeshoekige restaurant uit het plan van 1955.

1964–1965

Hotel Prins Maurits wordt ingrijpend verbouwd en gaat in het voorjaar van 1965 weer open.

Hotel Prins Maurits vernieuwd
Prins Maurits
1965

Hotel Prins Maurits vernieuwd

Een nieuwe vleugel met balkons, en gasten die jaar na jaar terugkomen.

Lees meerSluiten

In het voorjaar van 1965 gaat het verbouwde hotel weer open. Sinterklaas bezoekt er alle dorpskinderen, en bij de garage van Stroomer staat een van de twee benzinepompen van het dorp.

Lees het hele verhaal →
1966

Een plan voor een hoogbouwproject op het Engelse Veld wordt afgewezen.

1974

Bergen aan Zee telt zo'n 90 woningen en 300 inwoners. Stedenbouwkundige ir. G.A. van der Veen tekent een plan om in drie fasen het Engelse Veld tussen Julianalaan, Elzenlaan en Verspyckweg te bebouwen, met uiteindelijk 500 woningen en 1.500 inwoners, een school en een dorpshuis. Het Engelse Veld is tot op vandaag onbebouwd gebleven.

1977

Het beeld Jonas en de Walvis komt op de boulevard. Op 30 april opent het Duinmuseum voor de derde keer, nu als natuurcentrum van het IVN.

1981

Bergen aan Zee bestaat 75 jaar. Een grote menigte herdenkt de stichting bij het borstbeeld van Marie van Reenen-Völter. De duingronden ten zuiden en noorden van het dorp, waar ooit straten als Meeuwenlekken en Kaapduin gepland waren, krijgen definitief de bestemming natuur en gaan naar het Noord-Hollands Duinreservaat.

1990

De eerste zandsuppletie. Het beeld van Herman Gorter wordt onthuld.

1991

Bewoners richten de Stichting Bergen aan Zee op.

1993

Het Vredeskerkje bestaat 75 jaar.

1995

Veertig jaar na de laatste rit rijdt de gerestaureerde Bello, locomotief 7742 van de Museumstoomtram Hoorn-Medemblik, op 31 augustus een jubileumrit. Op 24 oktober stelt de gemeenteraad drie nieuwe straatnamen vast, naar de mensen van het eerste uur: Baan van Ravenhorst, Bakhuisduintjes en Dal van Haasbroek. In het najaar worden de oude loodsen bij het Stationsplein gesloopt.

1997

Het duin wordt doorgestoken voor natuurgebied De Kerf.

1998

De eerste Montmartre aan Zee.

2000

Russenduin wordt rijksmonument.

2001

Op 18 mei gaat het vergrote natuurcentrum Parnassia open, het vroegere Duinmuseum.

2011

Op 25 november wordt de herbouwde oostelijke poort van het Vredeskerkje in gebruik genomen, gemetseld door leerlingen van een Alkmaarse vakschool.

2018

Het Vredeskerkje bestaat 100 jaar.

Strand Residence
Prins Maurits
2022

Strand Residence

Na ruim een eeuw sluit Hotel Prins Maurits zijn deuren.

Lees meerSluiten

Op de plek waar in 1906 de eerste steen van Bergen aan Zee werd gelegd, bouwt de vierde generatie Stroomer nu Strand Residence Bergen aan Zee. Bij de sloop is zoveel mogelijk materiaal hergebruikt.

Naar Strand Residence →
Ook in 2022

Hotel Prins Maurits sluit. Op de plek komt Strand Residence.

In weinige minuten kan men, van zee komende, de heerlijke duinbosschen beruiken, die deze nieuwe badplaats een aantrekkelijkheid geven, die geen andere in ons land in die mate bezit.Jan Bleijs, De Telegraaf, mei 1906

Meer uit de krant →

Het verhaal gaat verder

Logeren bij de familie Stroomer kan nog steeds. Aan het Van der Wijckplein staat Wilhelmina: in 1949 geopend als pension-hotel, in de jaren van de wederopbouw. In dat gebouw verhuren we nu zes vakantieappartementen in Bergen aan Zee, een paar minuten van het strand. En op de plek van Prins Maurits zelf staat nu Strand Residence Bergen aan Zee, gebouwd door de vierde generatie.