1906–1939

Hoe het dorp groeide

Een dorp bouwen op een plek waar niemand woonde. In 33 jaar werden het 110 panden, een postkantoor, een bakker en vier autoparken.

De boulevard rond 1955.
De boulevard rond 1955.

Bergen aan Zee was een project, en de familie Van Reenen waren, zoals we nu zouden zeggen, de projectontwikkelaars. Ze bezaten de duinen, hadden een duidelijk plan en richtten de N.V. Bouw Exploitatie Maatschappij Bergen aan Zee op, de BEM, om het geld en de bouw te regelen. Dat een vrouw, Marie van Reenen-Völter, zo'n stempel op een nieuw dorp drukte, was in die tijd bijzonder.

Eerst een weg, dan een boerderij

Eerst moest het terrein bereikbaar worden. In maart 1905 begon de aanleg van de Zeeweg, die ongeveer een jaar duurde. Daarna begon het bouwen, eerst bescheiden. Het allereerste gebouw was een boerderij met een gelagkamer: Prins Maurits. Die gelagkamer liep zo goed dat het boerenwerk al snel werd opgegeven en de boerderij een café-restaurant werd. Daarna volgden villa Ulysses (1906) en Het Paviljoen (1907) voor de familie Van Reenen, Hotel Nassau-Bergen en een paar pensions.

Grond te koop

De Van Reenens wilden niet alles zelf bouwen. De BEM verkocht percelen voor één tot vijf gulden per vierkante meter, afhankelijk van de ligging. In 1910 kreeg je 20 procent korting als je dat najaar of het voorjaar daarop ging bouwen. Pas als de BEM het bouwplan goedkeurde, ging de verkoop door. In 1910 kon je de Badbode kopen bij A. Passer in Prins Maurits, net als het liedje van den Bergenaar, voor tien cent.

Tot 1914 verrezen bijna veertig panden. In 1916 kwamen er acht bij, waaronder villa Russenduin, het hoogste aantal in één jaar. Na de Eerste Wereldoorlog volgden tot 1921 nog zestien woningen, daarna bleef het zes jaar stil. Tussen 1928 en 1939 kwamen er nog 35 huizen bij. Toen was het dorp "af": 110 panden, de loodsen aan de Witteweg niet meegerekend.

Van zes naar honderd inwoners

Eind 1908 woonden er twee gezinnen, zes mensen. Eind 1910 waren het er achttien, eind 1912 al 58 en in 1920 107. In de jaren dertig schommelde het rond de honderd inwoners en dertig gezinnen. Het eerste postkantoor kwam in 1912, gebouwd door Willem Stroomer en 's zomers open van acht tot twaalf, van twee tot vier en van half zes tot half acht. Tuinder Groenland verkocht groenten "uit onbesmette duingrond", in 1913 opende bakkerij De Spoorklok van D. Roos, in 1914 de boekhandel van Dirk Haasbroek in Aurora en in 1916 de kruidenier van N. Aardema in Huize Jeanette. Later kwamen er een tabakswinkel, een garage met stalhouderij, een fruithandel, een schildersbedrijf, een kunsthandel en een melkzaak met ijssalon. Alleen een slager had het dorp niet.

Badgasten en auto's

Verhuren was lucratief, bijna een toverwoord. In 1923 logeerden 293 gasten op 43 particuliere adressen, 235 in hotels en pensions en 160 kinderen in de koloniehuizen. Zelfs de veldwachter verhuurde zijn huis. Op een gastenlijst van 1912 staat de Amerikaanse schrijver Upton Sinclair, die met zijn gezin in Het Klaverblad logeerde.

De auto kwam ook. Tussen 1925 en 1929 werden drie autoparken aangelegd tussen de Zeeweg en Prins Maurits, en in 1933 een vierde bij het postkantoor. In 1925 werden er al 2928 auto's geparkeerd. Omdat de wegen privé-bezit waren, kon de BEM elders gewoon een parkeerverbod instellen. 's Winters werd het middelste terrein onder water gezet als ijsbaan. Kuitwaard van de garage aan de Witteweg beheerde de terreinen; bij de kinderen was hij geliefd, omdat hij sigarenbandjes en lege olieblikken weggaf. In 1927 kwam er een fietspad van drie kilometer naar zee.

Zo was Bergen aan Zee in de jaren twintig en dertig een klein, maar compleet dorp, met meer voorzieningen dan later. Toen kwam de oorlog, en verdwenen 45 van de 110 panden.

Bronnen: Herman Roos, Het ontstaan en de ontwikkeling van Bergen aan Zee, Bergense Kroniek (gegevens uit het archief van de BEM en de Bergensche Bad-, Duin- en Boschbode, Regionaal Archief Alkmaar).

Bekijk de hele tijdlijn →

Het verhaal gaat verder

Logeren bij de familie Stroomer kan nog steeds. Aan het Van der Wijckplein staat Wilhelmina: in 1949 geopend als pension-hotel, in de jaren van de wederopbouw. In dat gebouw verhuren we nu zes vakantieappartementen in Bergen aan Zee, een paar minuten van het strand. En op de plek van Prins Maurits zelf staat nu Strand Residence Bergen aan Zee, gebouwd door de vierde generatie.