1918–vandaag

Het Vredeskerkje

Een kerk die bij geen enkel kerkgenootschap hoort, gebouwd in het laatste jaar van de Eerste Wereldoorlog. Hij overleefde de Atlantikwall en staat er nog altijd.

De opening van het kerkje in 1918.
De opening van het kerkje in 1918.
Maquette van het Vredeskerkje.
Maquette van het Vredeskerkje.

Marie van Reenen-Völter wilde dat haar dorp een kerk kreeg, maar dan een kerk voor iedereen. Ze gaf de opdracht aan architect baron Taets van Amerongen en de plaatselijke architect P. Elders. Aannemer werd Willem Stroomer, die in dezelfde jaren een groot deel van het jonge dorp bouwde. Op 9 februari 1918 werd de eerste steen gelegd, op 28 juli van dat jaar werd het kerkje ingewijd. De dominees Van den Kieboom en Creutzberg gingen voor, met het echtpaar Van Reenen naast hen.

Een kerk die opgaat in het duin

Schip en toren kregen een rieten dak, zodat het gebouw opging in de duinen. Om het kerkje stond een dennenaanplant, die er tot het begin van de jaren zestig bleef staan. Het kerkje hoorde bij geen enkel kerkgenootschap. Marie van Reenen schreef er een eigen liturgie voor, en Mees Ravenhorst, een van de eerste bewoners van het dorp, werd koster. De glas-in-loodramen komen vermoedelijk uit het atelier van W. Bogtman in Haarlem, net als de ramen van villa Russenduin. Na haar dood in 1925 kwam het kerkje in handen van de Marie Amalie Dorothea Stichting, die het nog altijd beheert. Later kreeg het de naam Vredeskerkje.

In 1943 werd een groot deel van het dorp gesloopt voor de Atlantikwall. Het kerkje bleef staan.

Missen op melkbussen

Rond 1954 wilden de katholieke gezinnen in het dorp 's zomers ook een eigen viering. Het kostte wat brieven aan de bisschop, maar het lukte: voortaan droeg elke zondag een pastoor, kapelaan of missionaris er de mis op. Cor Schotten werd koster. De jongens uit het dorp moesten misdienaar worden en oefenden dat op de zolder boven melkzaak Hopman, met een plank op twee melkbussen als altaar en ranja in plaats van wijn.

Het kerkpad en de poort

Aan de westkant, aan het eind van de Kerkstraat, staat een bescheiden poort met een wit hek. Bijna niemand wist nog dat er aan de oostkant ooit precies zo'n poort stond. Een breed pad liep om het gebouw heen, en een smal klinkerpad liep door het Engelse Veld naar de hoek van de Elzenlaan en de Zeeweg: een kerkpad aan zee. Vanaf de jaren zestig raakte die kant in verval, tot er niets meer van te zien was.

Kosteres José Siebers nam het initiatief om de trap, het pad en de fundering van de poort weer bloot te leggen. Met geld van bewoners, natuurbeheerder PWN en de gemeente, en met gratis stenen en planten, werd het hersteld. Leerlingen van een Alkmaarse vakschool deden het metsel- en timmerwerk en kopieerden het hek aan de Kerkstraat. Op 25 november 2011 werd de oostelijke toegang feestelijk weer in gebruik genomen.

In 2018 bestond het Vredeskerkje honderd jaar.

Bronnen: Bert Buizer en José Siebers-Faber, Vredeskerkje, pad en poort aan Zee, Bergense Kroniek; Haye van der Werf, Bergen aan Zee anno 1950, Bergense Kroniek; B. Buizer, F. van Melle en F.D. Zeiler, Een kerkje voor allen (2008).

Bekijk de hele tijdlijn →

Het verhaal gaat verder

Logeren bij de familie Stroomer kan nog steeds. Aan het Van der Wijckplein staat Wilhelmina: in 1949 geopend als pension-hotel, in de jaren van de wederopbouw. In dat gebouw verhuren we nu zes vakantieappartementen in Bergen aan Zee, een paar minuten van het strand. En op de plek van Prins Maurits zelf staat nu Strand Residence Bergen aan Zee, gebouwd door de vierde generatie.