1908–1959

De koloniehuizen

Zeelucht, zon en rust voor bleke stadskinderen. Aan de Verspyckweg stonden drie vakantieoorden naast elkaar, op het Russenduin een vierde.

De Verspyckweg.
De Verspyckweg.

Al snel kreeg Bergen aan Zee ook het karakter van een herstellingsoord voor kinderen. Rond 1900 geloofde men sterk in de genezende kracht van zeelucht, zon en rust, zeker voor de "bleekneusjes" uit de volle steden. Burgemeester Jacob van Reenen schonk de grond, en aan de Verspyckweg verrezen drie vakantieoorden naast elkaar.

Het Zeehuis

Het eerste was het Zeehuis, een herstellingsoord van het Burgerweeshuis in Amsterdam. Het werd in 1908 gebouwd naar een ontwerp van P. Heyn, die ook bouwkundig opzichter van het weeshuis was. Er was plaats voor veertig tot vijftig kinderen. Om bij het strand te komen, liepen de kinderen over een smal klinkerpaadje, dat in 1909 de Piet Heynweg heette en later de Druivesteijnstraat. In het dorp noemde iedereen het het "Kloonie-paadje". In 1939 werden in het Zeehuis 89 Duits-Joodse vluchtelingkinderen opgevangen. In 1959 stopte het als kindertehuis en ging het naar het NIVON. Sinds 1994 is het een provinciaal monument.

Voor Jong Nederland

In 1911 opende het koloniehuis van de vereniging Voor Jong Nederland, ontworpen door A.D.N. van Gendt, voor 32 kinderen. Achter het gebouw kwam een lighal in de vorm van driekwart cirkel, ontworpen door G. Arendsen en J.W.F. Hartkamp. Daar lagen de kinderen elke dag een paar uur in bed in de buitenlucht. Op de dakterrassen konden ze zonnebaden, betaald uit de collectebus. In 1936 kwam er achter het huis nog een solarium bij. De lighal is nu een provinciaal monument.

De Deutsche Hilfsverein

Op 18 mei 1913 opende het derde huis, van de Deutsche Hilfsverein, de Duitse hulpvereniging in Amsterdam. Het was getekend door Vorkink en Wormser, met de voor hen typische gevels die onderaan breder uitlopen, en bood plaats aan 38 kinderen.

De Bio

Het vierde vakantieoord lag niet aan de Verspyckweg, maar hoog op het Russenduin. In 1930 kocht de Nederlandsche Bioscoopbond de villa die theehandelaar August Janssen er in 1916–1918 had laten bouwen. Na een verbouwing ging het in 1933 open als Bio-Vacantieoord, voor zo'n honderd kinderen. Het geld kwam uit de collectes in de bioscoop, na een filmpje over het Russenduin.

Een dorp vol kinderen

In 1923 verbleven er 160 kinderen tegelijk in de koloniehuizen, meer dan het dorp inwoners had. Wie in de jaren vijftig opgroeide, zag de koloniehuizen en de Bio aan het eind van de Elzenlaan of hoog op het duin. Door de betere sociale voorzieningen en de groeiende welvaart verdween de behoefte aan vakantieoorden voor stadskinderen langzaam. De gebouwen staan er grotendeels nog, met een andere bestemming.

Bronnen: Bergense Kroniek, themanummer Bergen aan Zee (Koloniehuizen); Bert Buizer en Frits David Zeiler, Oude straten op oude kaarten van Bergen aan Zee; Herman Roos, Het ontstaan en de ontwikkeling van Bergen aan Zee.

Bekijk de hele tijdlijn →

Het verhaal gaat verder

Logeren bij de familie Stroomer kan nog steeds. Aan het Van der Wijckplein staat Wilhelmina: in 1949 geopend als pension-hotel, in de jaren van de wederopbouw. In dat gebouw verhuren we nu zes vakantieappartementen in Bergen aan Zee, een paar minuten van het strand. En op de plek van Prins Maurits zelf staat nu Strand Residence Bergen aan Zee, gebouwd door de vierde generatie.