Kaarten 1907–1940

Straten en oude kaarten

Elke straatnaam in Bergen aan Zee vertelt iets over de mensen die het dorp maakten. En op oude kaarten staan straten die nooit hebben bestaan.

Het jonge dorp in de duinen.
Het jonge dorp in de duinen.

De oudste kaart van Bergen aan Zee is die van landschapsarchitect Leonard Springer uit 1907, gemaakt voor de familie Van Reenen. Het is het ontwerp voor het "villapark Bergen aan Zee", en het vormde de basis voor het hele dorp tot 1940. Er staan alleen aanduidingen op als sportterrein, stoomtram, station, hotel en villa. Springer nam de drie gebouwen op die er al stonden: pension-café Prins Maurits, villa Ulysses en restaurant Nassau. In 1908 werkte H.P. Berlage het gebied tussen de Zeeweg en de toekomstige trambaan uit, met een dicht, aaneengesloten dorpscentrum. Zijn panorama in vogelvlucht laat zien hoe hij het zich voorstelde.

Van spinnenwebkaart tot wandelkaart

Daarna volgden de kaarten elkaar op. In maart 1909 verscheen de eerste VVV-gids voor Bergen en Bergen aan Zee, met twee kaarten van P. Rus die we nu spinnenwebkaarten zouden noemen. Een wandelkaart uit hetzelfde jaar noemt Bergen aan Zee "de jongste badplaats in Nederland" en heeft nog maar drie straatnamen. In 1922 kwam een plankaart, in 1928 een schetskaart van architect P. Elders, in 1934 een wandelkaart waarop Bergen aan Zee voor het eerst een compleet dorp is, en in 1937 een VVV-kaart van Majella Cijffers. De laatste vooroorlogse kaart, van de BEM uit 1940, werd later gebruikt om te laten zien welke panden in 1943 zijn afgebroken.

Particuliere wegen

De wegen waren lang privé-eigendom van de BEM. Daarom ontbreken ze in de openbare registers. Bewoners betaalden mee aan het onderhoud, parkeren in de berm was verboden, en de Van Reenens legden allerlei bijzondere bepalingen op, bekend als de Van Reenen-servituten.

Waar de namen vandaan komen

Veel straten heten naar mensen uit de begintijd: Van der Wijck en Van Hasselt, Patijn en Kalff van de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij, Pier Pander en C.F. Zeiler. Voor de oorlog heetten de meeste straten nog -straat: Van Hasseltstraat, Rehbockstraat, Pier Panderstraat, Parkstraat. De Van Eedenstraat, naar schrijver Frederik van Eeden, die rond 1912 met mevrouw Van Reenen door het dorp wandelde, werd na de oorlog de Paulineweg. De Julianalaan heette op een kaart van 1909 nog Melis Stokeweg; op 8 december 1943 werd de naam Dennenlaan. De Boulevard werd op 2 januari 1946 de C.F. Zeilerboulevard, naar de oprichter van Nassau-Bergen.

Sommige straten zijn verdwenen. De Michahellesstraat, naar een Hamburgs echtpaar dat in 1909 als een van de eerste buitenlandse gasten in Nassau-Bergen logeerde, staat op kaarten van 1911 tot 1922. Het smalle Sterkenstraatje leidde naar de theekoepel van de familie Sterken. Het klinkerpad naar het strand, eerst Piet Heynweg en later Druivesteijnstraat, heette in de volksmond het Kloonie-paadje, omdat de kinderen van de koloniehuizen erover naar zee liepen.

Nooit aangelegd

Op de kaarten van 1922 en 1940 staan ook straten die nooit zijn gekomen, ten noorden van het dorp en in de duinvallei ten zuiden ervan. Op een plankaart van rond 1970 heten ze Meeuwenlekken, Kaapduin, Takkenberg en Lakemansvlak. In 1981 kregen die duinen definitief de bestemming natuur.

In 1995 kreeg het dorp drie nieuwe straten, op het vroegere terrein van Bello en in de Kuil. Ze kregen de namen van mensen van het eerste uur: de Baan van Ravenhorst, naar Mees Ravenhorst, de eerste vaste bewoner; de Bakhuisduintjes, naar opzichter Albert Bakhuis, die de Zeeweg en het Parnassiapark aanlegde; en het Dal van Haasbroek, naar Dirk Haasbroek, ruim veertig jaar boekhouder van de BEM.

Bronnen: Bert Buizer en Frits David Zeiler, Oude straten op oude kaarten van Bergen aan Zee en Oude namen en nieuwe straten aan zee, Bergense Kroniek.

Bekijk de hele tijdlijn →

Het verhaal gaat verder

Logeren bij de familie Stroomer kan nog steeds. Aan het Van der Wijckplein staat Wilhelmina: in 1949 geopend als pension-hotel, in de jaren van de wederopbouw. In dat gebouw verhuren we nu zes vakantieappartementen in Bergen aan Zee, een paar minuten van het strand. En op de plek van Prins Maurits zelf staat nu Strand Residence Bergen aan Zee, gebouwd door de vierde generatie.